img

O‘zbekiston Markaziy Osiyoda birinchi gidroakkumulyatsiya elektr stansiyalarini quradi

25 May, 2026

Toshkent, O‘zbekiston (UzDaily.uz) - O‘zbekiston Markaziy Osiyoda gidroakkumulyatsiya elektr stansiyalarini (GAES) qurish loyihalarini amalga oshirishga kirishgan birinchi davlatga aylanmoqda. Pilot loyihalarning ishga tushirilishi milliy energetika tizimini rivojlantirishda mutlaqo yangi bosqichni boshlab beradi, deb xabar beradi "O‘zbekgidroenergo" AJ matbuot xizmati.

Loyihalarni amalga oshirish uchun huquqiy asos O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 1-mayda qabul qilingan "Gidroenergetika tarmog‘ini yanada rivojlantirish va maqsadli ko‘rsatkichlarga erishish bo‘yicha kechiktirib bo‘lmaydigan chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi PQ-163-sonli qarori bo‘ldi. Hujjatda sohani modernizatsiya qilish, yangi quvvatlarni ishga tushirish va xalqaro standartlarga muvofiq gidroakkumulyatsiya texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha aniq vazifalar belgilandi.

Uchta stansiya, 1400 MVt

Qarorga ko‘ra, 2032-yilgacha O‘zbekistonda davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida uchta yirik GAES quriladi. Toshkent viloyatining Bo‘stonliq tumanida quvvati 600 MVt bo‘lgan "Xo‘jakent" GAESi, Jizzax viloyatining Forish tumanida quvvati 300 MVt bo‘lgan "Aydarko‘l" GAESi, Qoraqalpog‘iston Respublikasining Taxtako‘pir tumanida quvvati 500 MVt bo‘lgan "Qorateren" GAESi barpo etiladi. Uchta obyektning umumiy quvvati 1400 MVtni tashkil etadi. Ushbu stansiyalarda o‘rtacha yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish 2 mlrd 733,2 mln kVt/soat darajasida prognoz qilinmoqda.

Qarorda GAES qurilishidan tashqari qo‘shimcha 3266 MVt yangi gidroenergetika quvvatlarini yaratish ko‘zda tutilgan bo‘lib, bu 2032-yilga borib mamlakatning umumiy gidroenergetika salohiyatini 2,4 barobarga oshirib, 5668 MVtga yetkazish imkonini beradi.

Moliyalashtirish

Loyihalar "O‘zbekgidroenergo" AJning o‘z mablag‘lari va to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hisobidan amalga oshiriladi. "Xo‘jakent" GAESining qiymati taxminan 880 million dollarga baholanmoqda, shundan 66 million dollari jamiyatning o‘z mablag‘lari, 814 million dollari xorijiy investitsiyalardir. "Aydarko‘l" GAESning umumiy qiymati - 300,6 mln. dollar (22,5 mln. - o‘z mablag‘lari, 278,1 mln. - xorijiy investitsiyalar). "Qorateren" GAES qurilishi 550,2 million dollarga tushadi (41,3 million - o‘z mablag‘lari, 508,9 million - xorijiy investitsiyalar). Hozirda "O‘zbekgidroenergo" AJ xorijiy investorlar bilan muzokaralar olib bormoqda. Qurilish ishlarini boshlash 2027-yilga rejalashtirilgan - har uchala obyekt bo‘yicha texnik-iqtisodiy asoslar to‘liq shakllantirilgan.

GAES nima va ular nima uchun muhim?

Gidroakkumulyatsiyalovchi elektr stansiyalari elektr energiyasini saqlash va tarmoqdagi yuklamani boshqarish uchun mo‘ljallangan energetika inshootlaridir. Ular, odatda, ikkita — yuqori va pastki suv omborlaridan iborat bo‘ladi. Elektr energiyasi ortiqcha bo‘lgan paytlarda suv nasoslar yordamida quyi havzadan yuqori havzaga haydaladi. Talabning eng yuqori cho‘qqisida suv qayta chiqarib yuboriladi va turbinalar orqali elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Ushbu qobiliyati uchun GAESlar "tabiiy akkumulyatorlar" deb ataladi.

Oddiy GESlardan farqli o‘laroq, GAESlar nafaqat energiya ishlab chiqaradi, balki energiyani ham to‘playdi. Bunday stansiyalarning foydali ish koeffitsiyenti 70–85% ni tashkil etadi, bu esa energiyani saqlash texnologiyalari orasida eng yuqori ko‘rsatkichlardan biridir. GAESlarning quvvati, odatda, 100 dan 3000 MVt gacha bo‘lib, obyektlarning xizmat muddati 50–100 yilgacha yetishi mumkin. Ayrim qurilmalar bir necha daqiqa ichida to‘liq quvvatga chiqa oladi, bu esa energetika tizimidagi favqulodda vaziyatlarda juda muhimdir.

GAESlar qayta tiklanadigan energetikani organik ravishda to‘ldiradi: quyosh va shamol stansiyalarining ortiqcha energiyasi aynan shu obyektlar orqali to‘planadi. Ekologik nuqtai nazardan ular nisbatan toza texnologiyalar qatoriga kiradi — ishlash jarayonida yoqilg‘i yoqilmaydi va CO2 kam ajraladi.

Tarmoq transformatsiyasi

Amalga oshirilayotgan strategiya doirasida "O‘zbekgidroenergo" AJni tubdan o‘zgartirish ko‘zda tutilgan: kompaniya bosqichma-bosqich oddiy elektr energiyasi ishlab chiqaruvchidan energiya balansini boshqaruvchi, quvvatlarni tartibga soluvchi va milliy energiya tarmog‘i barqarorligini ta’minlovchi zamonaviy tuzilmaga aylanishi kerak.

Bugungi kunda O‘zbekistonda elektr energiyasi ishlab chiqarishning umumiy hajmida gidroenergetikaning ulushi taxminan 10-14% ni tashkil etadi. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko‘ra, qayta tiklanuvchi manbalar ulushi ortishi bilan energiyani saqlash texnologiyalariga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib boradi.

Shu nuqtayi nazardan, GAESlar nafaqat O‘zbekiston, balki butun Markaziy Osiyo mintaqasi uchun kelajak energetikasining asosiy elementlaridan biri sifatida ko‘rilmoqda.

Manba:

UzDaily.uz